محمد حسن خان اعتماد السلطنه

595

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

در 1294 نايب الحكومه مازندران و تا 1299 در اين سمت بود و به اين مناسبت او را « نايب الاياله » هم مىگفتند . وى در 1307 هجرى قمرى درگذشت . اسكندر ميرزا ( ص 56 - ص 33 چاپ اول ) فرزند ششم عباس ميرزاى نايب السلطنه و متولد پنجم رجب 1226 . كودكى را به تحصيل گذرانيد و خوب تحصيل كرد و همواره با دانشمندان محشور بود و فرزندان خود را نيز خوب تربيت كرد . وقتى بيست ساله بود در تبريز و با آمد . عباس ميرزا خواست از شهر برود و به هريك از فرزندان گفت كه در شهر به‌جاى او بمانند نپذيرفتند ، جز اسكندر ميرزا كه قبول كرد و از قضا سالم ماند و در نتيجه نزد پدر بسيار عزيز و گرامى شد . در زمان وليعهدى محمد ميرزا حاكم خوى و سلماس بود و چون برادرش به پادشاهى نشست او خانه نشين شد ، يا خود از كار كنار رفت و در تبريز گوشه‌اى گرفت . در 1264 به طهران رفت . امير كبير كه قطعا او را از تبريز مىشناخت وى را بنواخت و به حكمرانى قزوين منصوب ساخت و وزارت او را به ميرزا موسى مستوفى تفرشى داد . تا امير زنده بود او بر سر كار بود . چون ميرزا آقا خان نورى صدراعظم شد او را معزول كرد و خسرو خان والى را به‌جاى او منصوب نمود . اسكندر ميرزا نيز دوباره به تبريز رفت و از كار دولت كناره نمود و در آنجا در چهل و هفت سالگى ( 22 ذى الحجه 1273 ) درگذشت . فرزندان او محمد طاهر ميرزا و كامران ميرزا و على بخش ميرزا و مرتضى ميرزا و يعقوب ميرزا همه اهل علم و فضل بودند . صاحب ترجمه جد خاندان شاهزاده‌هاى اسكندرى است . شرح حال او و فرزندانش در تاريخ تبريز نادر ميرزا هست . خسرو خان والى ( ص 56 - ص 33 چاپ اول ) از رجال معتبر دورهء فتحعلى شاه و محمد شاه و در 1234 حاكم گيلان بوده كه در نتيجهء شكايت گيلانيان محمد رضا ميرزاى متخلص به « افسر » پسر فتحعلى شاه به‌جاى او منصوب شده است . در آغاز سلطنت محمد شاه خدمتگزارى خود را نشان داد و همو بود كه اسباب و اثاثهء خاصه پادشاهى را از على ميرزاى ظل السلطان گرفت و به نزد محمد شاه برد و به حكومت اصفهان نايل شد . او سيف الدوله سلطانمحمد ميرزا پسر فتحعلى شاه و مادرش تاج الدوله را به طهران